Aks nedir, aks tamiri neyi kapsar?
Önden çekişli araçlarda motor gücü vites kutusundan tekerlere aks milleriyle iletilir. Ön tekerler hem dönüp hem de yukarı aşağı hareket ettiği için aksın uçlarında açılı çalışabilen mafsallar bulunur. Bunlara homokinetik mafsal veya halk arasında aks kafası denir.
Her aksta iki mafsal vardır: tekere bağlı dış aks kafası ve vites kutusu tarafındaki iç aks kafası. Her ikisi de gresle doldurulmuş ve kauçuk aks körüğü ile kapatılmıştır. Aks tamiri bu parçaların kontrolünü, körük ve gres yenilemesini, gerekirse aks kafası veya komple aks değişimini kapsar ve ön takım tamiri kapsamındaki işlerdendir.
Aks körüğü neden bu kadar önemli?
Aks kafasının ömrünü büyük ölçüde körüğün sağlamlığı belirler. Körük, mafsalın içindeki özel gresi yerinde tutar ve dışarıdan toz, su ve kumun girmesini engeller. Kauçuk zamanla yaşlanıp çatlar; özellikle direksiyonla birlikte sürekli bükülen dış körükler daha çabuk yırtılır.
Körük yırtıldığında aks dönerken gres dışarı savrulur ve jantın içinde, salıncakta veya fren parçalarında koyu lekeler bırakır. Mafsal gressiz kalıp kumla aşınmaya başlar. Bu aşamada fark edilirse yalnızca körük değiştirilip mafsal temizlenir ve yeni gresle doldurulur; böylece aks kafası değişimine gerek kalmayabilir. Ses başladıktan sonra ise mafsal aşınmış demektir ve körük değişimi tek başına yetmez.
Dönüşte tıkırtı neden olur?
Dış aks kafasının içinde bilyeler ve bu bilyelerin çalıştığı kanallar bulunur. Gres azaldığında veya kirlendiğinde kanallar aşınır ve bilyeler boşluk yapar. Bu boşluk en çok mafsalın en açılı çalıştığı anda, yani direksiyon tam kırılıyken ortaya çıkar. Otoparktan çıkarken veya dar bir dönüşte gaz verildiğinde 'tık tık tık' şeklinde, tekerin dönüş hızına bağlı bir ses duyulur.
Sesin hangi taraftan geldiğini anlamak için genellikle direksiyon bir sağa bir sola tam kırılarak yavaşça dönülür. Ancak dönüşte gelen her ses aks kaynaklı değildir; amortisör üst rulmanı veya rotil ve salıncak gibi parçalar da dönüşte ses yapabilir. Kesin teşhis araç kaldırılarak konur.
Aks kafası mı, komple aks mı değişmeli?
- Yalnızca körük yırtık, ses yok: Körük ve gres yenilenir.
- Dış aks kafasında ses var: Birçok araçta dış aks kafası tek başına değiştirilebilir; yeni kafa yeni körük ve gresle birlikte takılır.
- İç mafsal da aşınmış veya mil hasarlı: Komple aks değişimi daha doğru olabilir.
Hangisinin uygun olduğu aracın yapısına, parçanın bulunabilirliğine ve aşınmanın derecesine göre belirlenir. Teşhisten sonra seçenekler ve parça ile işçilik ücreti işe başlamadan size söylenir.
Aks körüğü ve gres değişimi nasıl yapılır?
Aks körüğü değişimi, aks kafası henüz ses yapmıyorsa en ekonomik çözümdür. Çoğu araçta aks, teker göbeğinden ve vites kutusundan ayrılarak sökülür. Dış aks kafası mil üzerinden çıkarılır; eski körük kesilip atılır.
En önemli adım temizliktir. Mafsalın içindeki kirli gres ve içeri girmiş kum tamamen temizlenmeden yeni gres konursa aşınma devam eder. Temizlenen mafsal bu iş için üretilmiş özel aks gresiyle doldurulur; sıradan gres bu mafsallarda kullanılmamalıdır. Gres miktarı da önemlidir: az gres yağlamayı yetersiz bırakır, fazla gres ise körüğün şişmesine yol açabilir.
- Yeni körük mil üzerine geçirilir, aks kafası yerine takılır ve segmanı ile kilitlenir.
- Körük kelepçeleri sıkıca takılır; gevşek kelepçe körüğün kısa sürede gres atmasına neden olur.
- Aks yerine takıldıktan sonra aks somunu uygun şekilde sıkılıp emniyete alınır.
Tek parça hâlinde takılan yarık körükler de bulunur; bunlar aks sökülmeden takılabilir. Ancak mafsalın temizlenmesine imkân vermedikleri için uzun vadede klasik körük değişimi daha güvenilir sonuç verir.
Aks, debriyaj ve fren ile bağlantısı
Önden çekişli araçlarda aks doğrudan vites kutusuna takılıdır. Bu yüzden debriyaj seti değişimi sırasında akslar çoğu araçta sökülür. Bu, iç körükleri ve mafsalları yakından görmek için iyi bir fırsattır; sorun görülürse önce size bildirilir. Kalkışta gelen vuruntunun kaynağı ise aks, motor takozu veya debriyaj olabilir ve doğru teşhis gerektirir.
Yırtık körükten savrulan gres fren disklerine ve balatalara bulaşabilir. Bu durumda frenleme performansı düşebileceği için disk ve balata da kontrol edilir. Aks değişiminden sonra rot ayarı genellikle gerekmez; ancak işlem sırasında rot başı veya rotil sökülüp ayar etkilendiyse rot ayarı da yapılmalıdır.
Belirtiler: ne zaman gelmelisiniz?
Dönüşte tıkırtı
Direksiyon tam kırılıyken gaz verildiğinde gelen ritmik tıkırtı, dış aks kafası aşınmasının tipik belirtisidir.
Jant içinde gres izi
Jantın iç yüzüne veya çevreye sıçramış koyu gres, aks körüğünün yırtıldığını gösterir.
Kalkışta vuruntu
Gaz verip bırakırken veya kalkışta gelen tok vuruntu, iç aks kafası boşluğundan kaynaklanabilir.
Hızlanırken titreme
Gaz altında artan, gaz bırakınca azalan titreşim iç mafsal aşınmasına işaret edebilir.
Serviste nasıl yapılır?
Test sürüşü
Direksiyon tam kırılarak iki yöne dönülür, tıkırtının hangi taraftan geldiği dinlenir.
Körük ve mafsal kontrolü
Araç kaldırılarak iç ve dış körükler yırtık ve gres sızıntısı açısından incelenir, mafsal boşluğu kontrol edilir.
Bilgilendirme
Körük, aks kafası veya komple aks seçeneği; parça ve işçilik ücretiyle işe başlamadan söylenir.
Söküm, temizlik ve montaj
Aks sökülür, mafsal temizlenir; yeni körük, gres veya aks kafası takılır ve kelepçeler sıkılır.
Kontrol sürüşü
Dönüşte ve kalkışta sesin geçtiği sürüşle doğrulanır.
Sıkça sorulan sorular
Aks sesi olan araçla yola devam edilir mi?
Kısa mesafede kullanılabilir, ancak uzun süre ertelenmemelidir. Aşınma ilerlerse mafsal dağılabilir ve araç yolda hareket edemez hâle gelebilir.
Aks körüğü yırtılırsa ne olur?
İçindeki gres dışarı savrulur, mafsala toz ve su girer ve aks kafası kısa sürede aşınır. Erken fark edilirse yalnızca körük ve gres yenilenerek aks kafası korunabilir.
Dönüşte tıkırtı hep aks mıdır?
Çoğunlukla dış aks kafasından gelir, ancak amortisör üst rulmanı veya rotil gibi parçalar da dönüşte ses yapabilir. Kesin teşhis için araç kaldırılarak kontrol edilir.
Aks tamiri ne kadar tutar?
Ücret araca ve yapılacak işe göre değişir; körük değişimi ile komple aks değişimi farklıdır. Teşhisten sonra parça ve işçilik ücreti işe başlamadan net söylenir.
Aks değişince rot ayarı gerekir mi?
Genellikle gerekmez, çünkü aks teker açılarını belirlemez. Ancak işlem sırasında rot başı veya rotil sökülerek ayar etkilendiyse rot ayarı yaptırılmalıdır.
