Volan nedir, ne işe yarar?
Volan, motorun krank miline cıvatalarla bağlanan ağır, dairesel bir parçadır. Üç temel görevi vardır: motorun her zamanda bir gelen güç darbelerini dengeleyerek daha düzgün dönmesini sağlamak, çevresindeki dişli çember üzerinden marş motorunun motoru döndürmesine imkan vermek ve debriyaj balatasının çalıştığı sürtünme yüzeyini oluşturmak.
Debriyaj sisteminde balata, baskı tarafından volana doğru sıkıştırılır; motor torku bu temas sayesinde şanzımana aktarılır. Bu yüzden volan değişimi çoğunlukla baskı balata değişimi ile aynı işlemde ele alınır. Volanın sağlığı hem sürüş konforunu hem de yeni takılan debriyaj setinin ne kadar dayanacağını doğrudan belirler; bu yüzden göz ardı edilmemesi gereken bir parçadır.
Tek kütleli ve çift kütleli volan (ÇKV) farkı
Tek kütleli volan, tek parça döküm veya çelikten oluşan klasik volandır. Yapısı basittir, motor titreşimlerinin sönümlenmesi ise büyük ölçüde debriyaj diskindeki yaylara bırakılır.
Çift kütleli volan (ÇKV) ise iki ayrı kütleden oluşur: biri krank miline, diğeri debriyaja bağlıdır. Aralarındaki yaylar ve sönümleme elemanları, motorun dönüşündeki dalgalanmaları şanzımana iletmeden emer. Özellikle yüksek torklu dizel motorlarda ve düşük devirde sürüşe uygun ayarlanan modern benzinli motorlarda yaygındır. Sonuç olarak daha sessiz bir şanzıman, daha az titreşim ve daha konforlu bir sürüş elde edilir.
Bu konfor, bir aşınma parçasıyla gelir: ÇKV'nin içindeki yaylar ve yataklar zamanla yorulur, iki kütle arasındaki boşluk artar. Sık dur-kalk, düşük devirde zorlama ve sert kalkışlar bu süreci hızlandırır.
Volan arızasının belirtileri
Tek kütleli volanlarda sorun genellikle yüzeyle ilgilidir: patinaj sırasında aşırı ısınan yüzeyde ısıl çatlaklar, mavi yanık lekeleri ve sertleşmiş bölgeler oluşur. Bu durumda yeni balata düzgün oturmaz, kalkışta titreme ve tekrarlayan patinaj görülür. Marş dişlisinde kırık veya aşınma varsa marş sırasında takılma ve ses duyulabilir.
Çift kütleli volanda ise iç yapının yorulması öne çıkar. Rölantide tıkırtı, motor kapanırken ya da çalıştırılırken belirgin vuruntu, düşük devirde gaza basınca uğultulu titreşim ve vites değişimlerinde vuruntu tipik belirtilerdir. Bu şikayetler baskı balata arızasıyla çok karıştırılır; farkları baskı balata mı volan mı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Volan torna mı, değişim mi?
Tek kütleli volanlarda yüzey hasarı hafifse volan torna tezgahında düzeltilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, üreticinin izin verdiği en az kalınlığın altına inilmemesidir; ayrıca bazı volanlarda baskının oturduğu basamak da aynı ölçüde işlenmelidir. Derin çatlak, ölçü sınırının aşılması veya marş dişlisi hasarı varsa değişim gerekir.
Çift kütleli volan ise genellikle tornalanmaz. İç yapısının durumu, iki kütle arasındaki serbest dönme açısı ve eksenel boşluk ölçülerek değerlendirilir. Değerler üreticinin sınırları içindeyse volan kullanılmaya devam eder; aşılmışsa yenilenir. Bazı modeller için ÇKV yerine tek kütleli volana dönüşüm setleri de piyasada bulunur. Bu setler genellikle daha yaylı bir debriyaj diskiyle gelir, ancak titreşim ve ses karakteri değişebilir; aracın kullanımına göre artıları ve eksileri açıkça konuşulur.
Volan değişimi nasıl yapılır?
Volana ulaşmak için şanzıman sökülür, ardından baskı ve balata çıkarılır. Volan cıvataları sökülür, krank arka keçesi ve krank flanşı kontrol edilir. Keçede sızıntı varsa aynı anda yenilenmesi mantıklıdır; çünkü sızan yağ yeni balatayı kısa sürede bozar.
Yeni volan, üreticinin önerdiği şekilde genellikle yeni cıvatalarla ve belirtilen tork değerinde takılır. Volan zaten açıkken eski baskı ve balatayı tekrar kullanmak genellikle önerilmez; bu yüzden işlem çoğunlukla debriyaj seti değişimi ile birlikte yapılır. Hidrolik merkezi rulmanlı araçlarda rulmanın durumu da kontrol edilir; ayrıntılar debriyaj rulmanı değişimi sayfamızda.
Çift kütleli volanın ömrünü uzatmak için
Çift kütleli volanın ömrü de debriyaj seti gibi büyük ölçüde sürüş alışkanlıklarına bağlıdır. İç yaylar ve sönümleyiciler en çok düşük devirde zorlandıklarında yorulur. Şu alışkanlıklar volanı korur:
- Yüksek viteste çok düşük devirde gaza yüklenmeyin; motor zorlanmaya başladığında bir alt vitese geçin.
- Kalkışlarda debriyajı ani bırakmayın, aracı sarsarak kaldırmaktan kaçının.
- Motoru vitese takılıyken kapatırken veya çalıştırırken sarsıntı oluşuyorsa bunu not edin ve kontrol ettirin.
- Rölanti düzensizliği, enjektör veya ateşleme sorunlarını ertelemeyin; düzensiz çalışan motor volana ek yük bindirir.
- Patinaj yapan bir debriyajla uzun süre yol yapmayın; aşırı ısı volan yüzeyine de zarar verir.
Bu önlemler volanın ömrünü sınırsız uzatmaz, ancak erken yorulma riskini belirgin şekilde azaltır.
Başakşehir'de volan ve ÇKV değişimi
Uzman Oto Tamir, İkitelli OSB'deki atölyesinde Kadir Usta'nın 10 yılı aşkın deneyimiyle tek kütleli ve çift kütleli volan işlerini yapıyor. Volanın gerçekten arızalı olup olmadığını şanzımanı sökmeden önce belirtilerle, söktükten sonra ölçümle doğruluyoruz. Ücret araca ve parçaya göre değişir; teşhisten sonra parça ve işçilik ücreti işe başlamadan net söylenir.
Başakşehir, Küçükçekmece, Esenler, Bahçelievler, Esenyurt, Arnavutköy ve İstanbul'un iki yakasından gelen araçlara 7/24 hizmet veriyoruz. Telefon ve WhatsApp: 0547 002 25 34.
Belirtiler: ne zaman gelmelisiniz?
Rölantide tıkırtı
Motor rölantideyken şanzıman tarafından tıkırtı veya çıngırak sesi geliyor, debriyaja basınca değişebiliyor.
Kapanışta vuruntu
Kontak kapatıldığında ya da motor çalışırken gövdede belirgin bir vuruntu hissediliyor.
Kalkışta titreme
Araç yerinden kalkarken silkeleme yapıyor; yeni debriyaj takılmış olsa bile devam ediyorsa volan şüphelidir.
Düşük devirde titreşim
Yüksek viteste düşük devirde gaza basınca gövdede ve pedalda uğultulu titreşim oluşuyor.
Patinajın tekrarlaması
Yeni balata takılmasına rağmen kısa sürede kayma başlıyorsa volan yüzeyi bozuk olabilir.
Serviste nasıl yapılır?
Belirti değerlendirmesi
Rölanti sesi, kapanış vuruntusu ve düşük devir titreşimi dinlenir; motor takozları ve aks kontrol edilir.
Şanzıman ve debriyaj sökümü
Şanzıman motordan ayrılır, baskı ve balata çıkarılarak volana ulaşılır.
Volan ölçümü
Tek kütleli volanda yüzey ve kalınlık, çift kütleli volanda serbest dönme açısı ve eksenel boşluk ölçülür.
Değişim veya torna
Sonuca göre volan tornalanır ya da yenilenir; krank keçesi kontrol edilir, cıvatalar tork değerinde sıkılır.
Montaj ve yol testi
Debriyaj seti ve şanzıman takılır; rölanti, kalkış ve düşük devir davranışı yol testinde doğrulanır.
Sıkça sorulan sorular
Çift kütleli volan bozulunca ne olur?
Çift kütleli volan bozulduğunda rölantide tıkırtı, motor kapanırken vuruntu ve düşük devirde titreşim başlar. İhmal edilirse iç parçalar daha da hasar görebilir ve debriyaj setine zarar verebilir. Belirtiler başladığında kontrol ettirmek doğru olur.
Volan tornalanabilir mi?
Tek kütleli volan, yüzey hasarı sınırlıysa ve üreticinin en az kalınlık değeri aşılmayacaksa tornalanabilir. Çift kütleli volan ise genellikle tornalanmaz; iç boşluğu ölçülerek kullanılmaya devam edilir ya da değiştirilir.
Volan değişimi debriyajla birlikte mi yapılmalı?
Çoğu durumda evet. Volana ulaşmak için şanzıman ve debriyaj zaten sökülür; aşınmış bir seti yeni volanla tekrar kullanmak hem titreşim hem erken arıza riski taşır. Bu yüzden iki iş genellikle aynı işlemde yapılır.
Çift kütleli volan yerine tek kütleli volan takılır mı?
Bazı modeller için tek kütleliye dönüşüm setleri bulunur. Bu setler yaylı bir debriyaj diskiyle gelir ancak titreşim ve ses karakteri değişebilir. Aracınızın kullanımına göre artıları ve eksileri teşhis sonrası açıkça anlatırız.
Volan değişimi ücreti ne kadar?
Ücret volan tipine, araç modeline ve debriyaj setinin de değişip değişmeyeceğine göre değişir. Teşhisten sonra parça ve işçilik ücreti işe başlamadan net söylenir. Bilgi için 0547 002 25 34 numarasını arayabilirsiniz.